BÁO CÁO NÂNG TẦM NHÂN LỰC VIỆT NAM 2026: TỪ BẰNG CẤP ĐẾN NĂNG LỰC

11,5 triệu lao động Việt Nam đang làm những công việc chịu tác động của AI tạo sinh, nhưng chưa đến 2% có nguy cơ bị tự động hóa hoàn toàn. Thay đổi thực sự nằm ở nhiệm vụ: việc lặp lại được đẩy nhanh, khả năng phán đoán, giao tiếp và kiểm chứng ngày càng có giá trị ngay từ ngày đầu đi làm.

Bằng cấp mở cánh cửa, nhưng quyết định tuyển dụng cuối cùng phụ thuộc vào những gì ứng viên chứng minh được. 44% nhà tuyển dụng cho rằng kinh nghiệm làm việc phù hợp có thể thay thế bằng cấp từ trường danh tiếng, cao hơn nhiều so với chứng chỉ nghề nghiệp (26%). Họ vẫn cần bằng chứng về những gì ứng viên đã thực sự làm.

Khoảng cách lớn nhất giữa yêu cầu của nhà tuyển dụng và năng lực thực tế của tân cử nhân nằm ở quản lý thời gian (26 điểm phần trăm), tiếp theo là giải quyết vấn đề (23 điểm phần trăm). Đây đều là những kỹ năng được thử thách khi công việc gấp rút và thiếu rõ ràng. Kỹ năng số là lĩnh vực duy nhất tân cử nhân cơ bản đáp ứng được kỳ vọng.

94% nhà tuyển dụng đã nâng kỳ vọng về năng lực số và AI của tân cử nhân trong 2–3 năm qua, và 83% cho biết AI đang thay đổi tiêu chí tuyển dụng. Nhà tuyển dụng không đòi hỏi kỹ năng lập trình (chỉ 3%), mà 79% muốn tân cử nhân sử dụng thành thạo công cụ AI hoặc ứng dụng chúng để giải quyết vấn đề thực tế trong công việc.

59% nhà tuyển dụng nhận sinh viên thực tập, nhưng chỉ 15% tham gia xây dựng chương trình đào tạo, và 23% chưa có bất kỳ hợp tác nào với trường đại học. Kỳ thực tập chỉ trở thành cầu nối thực sự khi có đủ ba yếu tố: công việc có ý nghĩa, sự hướng dẫn sát sao, và bằng chứng về đóng góp của sinh viên.

Không một bên nào có thể tự mình giúp tân cử nhân sẵn sàng cho công việc. Nhà nước định hướng, nhà trường xây dựng năng lực, doanh nghiệp định hình và công nhận năng lực đó, còn sinh viên chủ động phát triển bản thân. Thành công cần được đo bằng đóng góp thực tế của tân cử nhân trong những tháng đầu đi làm.